Nhắc đến thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương, nhiều người nghĩ ngay tới Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, một quần thể di tích lịch sử, văn hóa và tâm linh có vị trí đặc biệt quan trọng trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Nơi đây được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2012, ghi dấu những chiến công hiển hách thời Trần, đồng thời gắn bó mật thiết với cuộc đời và sự nghiệp của các bậc anh hùng, danh nhân kiệt xuất như Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Đán, Pháp Loa, Huyền Quang. Bài viết hôm nay hãy cùng HaiDuongtoplist khám phá ngay nét đẹp sơn thuỷ hữu tình này nhé!
Tổng quan khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc
Chùa Côn Sơn tọa lạc tại phường Cộng Hòa, thành phố Chí Linh, nằm dưới chân núi Côn Sơn, còn được gọi là núi Kỳ Lân hay núi Hun. Chùa có tên chữ là Thiên Tư Phúc Tự, mang ý nghĩa ngôi chùa được trời ban phước lành, bao gồm hai khu vực chính là chùa Côn Sơn và đền Kiếp Bạc.
Không gian di tích trải rộng giữa núi non, sông suối, hồ nước, tạo nên thế phong thủy hài hòa: núi bao bọc, sông làm minh đường, rừng thông cổ thụ đan xen vườn vải, suối chảy quanh co. Chính cảnh sắc ấy khiến chuyến tham quan không dừng lại ở việc tìm hiểu lịch sử, mà trở thành hành trình thư thái, tĩnh tại cho tâm hồn.
Chùa Côn Sơn là trung tâm Phật giáo Trúc Lâm giữa núi rừng
Theo sử liệu, chùa có từ thời Đinh, được mở rộng quy mô lớn vào thời Trần và trở thành một trong những trung tâm quan trọng của Thiền phái Trúc Lâm Đại Việt do Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Ba vị Tổ của thiền phái là Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang đều gắn bó mật thiết với Côn Sơn, đặc biệt là Huyền Quang – người trụ trì và viên tịch tại đây.
Kiến trúc và không gian chùa Côn Sơn
Bước vào chùa Côn Sơn, ấn tượng đầu tiên là con đường lát gạch dẫn lên tam quan, hai bên là hàng thông cổ thụ hàng trăm năm tuổi xen lẫn những tán vải thiều xanh thẫm. Không gian yên tĩnh, thoảng mùi nhựa thông và tiếng chim rừng tạo cảm giác tách biệt hoàn toàn với nhịp sống bên ngoài.
Tam quan được trùng tu năm 1995, xây theo kiểu cổ, hai tầng tám mái, họa tiết hoa lá, mây tản mang đậm phong cách kiến trúc thời Lê. Qua tam quan là khu chính điện xây theo kiểu chữ Công, gồm Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện. Nơi đây thờ Phật với nhiều pho tượng lớn từ thời Lê, có tượng cao tới ba mét, tạo cảm giác trang nghiêm, cổ kính.
Dấu ấn Huyền Quang và lễ hội mùa xuân
Thiền sư Huyền Quang, vị Tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm, đã dành những năm cuối đời tu hành, giảng pháp và viên tịch tại chùa Côn Sơn năm 1334. Sau khi ngài mất, triều đình cho xây tháp mộ phía sau chùa, nay là Đăng Minh Bảo Tháp, một công trình mang giá trị tâm linh và lịch sử sâu sắc.
Hàng năm, vào giữa tháng Giêng âm lịch, chùa Côn Sơn tổ chức Lễ hội mùa Xuân tưởng niệm ngày viên tịch của Huyền Quang Tôn giả. Lễ hội diễn ra trong không khí trang nghiêm, hòa quyện giữa nghi lễ Phật giáo và sinh hoạt văn hóa dân gian, thu hút đông đảo Phật tử và du khách thập phương.
Đền thờ Nguyễn Trãi – Nơi tri ân bậc anh hùng văn hóa
Nằm trong khu vực Thanh Hư Động, dưới chân núi Ngũ Nhạc, Đền thờ Nguyễn Trãi là điểm dừng chân không thể bỏ qua khi đến Côn Sơn. Ngôi đền được khởi công xây dựng năm 2000, hoàn thành trên khuôn viên rộng gần 10.000 m², ở vị trí phong thủy đẹp, lưng tựa núi, mặt hướng hồ nước và suối Côn Sơn uốn lượn bao quanh.
Nguyễn Trãi từng sống, dạy học và sáng tác tại Côn Sơn. Những áng thơ nổi tiếng của ông thấm đẫm tinh thần yêu nước, triết lý nhân sinh và vẻ đẹp thiên nhiên nơi đây. Phía sau đền vẫn còn dấu tích nền nhà xưa cùng phiến đá lớn gọi là Thạch Bàn, nơi tương truyền Nguyễn Trãi thường ngồi đọc sách, làm thơ.
Đền Kiếp Bạc – Linh thiêng vùng đất Đức Thánh Trần
Rời Côn Sơn, hành trình tiếp tục về đền Kiếp Bạc, thuộc địa phận hai thôn Dược Sơn và Vạn Kiếp, xã Hưng Đạo, thành phố Chí Linh. Kiếp Bạc là tên ghép của làng Kiếp và làng Bạc, nơi từng là đại bản doanh của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trong các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông thế kỷ XIII.
Thung lũng Kiếp Bạc được bao bọc bởi dãy núi Rồng, phía trước là sông Lục Đầu, tạo nên thế đất rồng chầu hổ phục. Đây là địa điểm chiến lược, nơi tích trữ lương thảo, huấn luyện quân sĩ và xuất quân ra các chiến trường lớn.
Kiến trúc và không gian đền Kiếp Bạc
Đền Kiếp Bạc được xây dựng vào đầu thế kỷ XIV, quay hướng Tây Nam, nhìn ra sông Lục Đầu. Cổng đền có ba cửa lớn, uy nghi, trên trán cổng khắc bốn chữ “Hưng thiên vô cực”, thể hiện sự nghiệp lưu danh cùng trời đất của Trần Hưng Đạo.
Bên trong đền là hệ thống kiến trúc truyền thống gồm sân đền, tả hữu hành lang, giếng Ngọc, đền chính xây theo kiểu tiền nhất hậu đinh. Trong hậu cung đặt tượng Trần Hưng Đạo và các tướng lĩnh thân cận như Phạm Ngũ Lão, Nam Tào, Bắc Đẩu.
Không gian đền vừa linh thiêng, vừa khoáng đạt, đặc biệt vào những ngày nắng nhẹ, gió từ sông Lục Đầu thổi vào mang theo cảm giác mát lành, dễ chịu.
Lễ hội mùa Thu và tín ngưỡng Đức Thánh Trần
Hàng năm, từ ngày 16 đến 20 tháng 8 âm lịch, đền Kiếp Bạc tổ chức Lễ hội mùa Thu tưởng niệm ngày mất của Trần Hưng Đạo. Đây là một trong những lễ hội lớn của miền Bắc, với nhiều nghi lễ truyền thống như rước bộ, rước thủy trên sông Lục Đầu, tế lễ và diễn xướng dân gian.
Nổi bật trong lễ hội là nghi lễ hầu Thánh, phản ánh tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần – một tín ngưỡng dân gian có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tâm linh người Việt. Không khí lễ hội sôi động nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm, thành kính.
Kinh nghiệm tham quan Côn Sơn – Kiếp Bạc Hải Dương
- Thời điểm lý tưởng để tham quan là mùa xuân và mùa thu, khi thời tiết mát mẻ và trùng với mùa lễ hội.
- Du khách nên dành ít nhất một ngày để tham quan trọn vẹn cả chùa Côn Sơn và đền Kiếp Bạc, kết hợp đi bộ, leo núi nhẹ và tham quan các điểm phụ cận.
- Trang phục lịch sự, kín đáo phù hợp không gian tâm linh. Khi vào đền chùa, nên giữ thái độ trang nghiêm, hạn chế ồn ào để cảm nhận trọn vẹn giá trị văn hóa nơi đây.
Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc là điểm đến hội tụ đầy đủ giá trị lịch sử, văn hóa, tôn giáo và cảnh quan thiên nhiên. Mỗi công trình, mỗi ngọn núi, dòng suối đều gắn với những câu chuyện hào hùng và nhân vật kiệt xuất của dân tộc. Một chuyến đi về Côn Sơn – Kiếp Bạc không đơn thuần là chuyến du lịch, mà là hành trình trở về cội nguồn, nơi lịch sử và tâm linh hòa quyện trong từng nhịp thở.
